ԱՌՈՂՋԱԿՐԹԱԿԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ

«ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՈՒՂԵՂԱՅԻՆ ԿԱԹՎԱԾ ՈՒՆԵՑՈՂ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ԱՌՈՂՋԱԿՐԹԱԿԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԵՆՏՐՈՆ» ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԾՐԱԳԻՐ

ՆՊԱՏԱԿԻ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄ

Կառուցել մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոն։

ԾՐԱԳՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

  1. Ներգրավել ՀՀ-ում շահագրգիռ պետական և ոչ պետական կառույցներին, կազմակերպություններին՝ մոբիլիզացնելով ստացված ներդրումները, ի նպաստ մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոնի կառուցման,
  2. Համախմբել ՀՀ-ում պետական և ոչ պետական կառույցներին, կազմակերպություններին՝ «Մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոն» ներդրումային ծրագրի շուրջ,
  3. Իրականացնել ՀՀ-ում և Սփյուռքում համընդհանուր իրազեկման համալիր միջոցառումների շարք (բարեգործական համերգներ, երեկոներ, ֆլեշմոբեր և այլ միջոցառումներ)՝ համալրելով ներդրող կառույցների և կազմակերպությունների շրջանակը,
  4. Ստեղծել ինքնաֆինանսավորման մեխանիզմներ՝ ապահովելով ինքնուրույնություն և ֆինանսական կայունություն,
  5. Իրականացնել սահմանված կարգով www.ekho.am կայքի համապատասխան բաժնում անհրաժեշտ հաշվետու տեղեկատվության համալրում՝ կապված աշխատանքների հետ։

ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐ

Մանկական ուղեղային կաթվածը (Այսուհետ՝ ՄՈՒԿ) իրենից ներկայացնում է մարմնի մկանների վերահսկողության խանգարման վիճակ: Այն ի հայտ է գալիս կյանքի առաջին տարիներին: ՄՈՒԿ-ը ոչ թե մկանի կամ նյարդի խնդիր է, այլ ուղեղի անկարողությունն է ճիշտ վերահսկելու և կառավարելու շարժումներն ու կեցվածքը: ՄՈՒԿ-ը հանգեցնում է կամային և ոչ կամային շարժումները կարգավորող մեխանիզմների փոխազդեցության խանգարմանը: Մկանային կառավարման նմանօրինակ խանգարումները առաջ են բերում դժվարություններ շարժման և մարմնին որոշակի դիրք տալու գործընթացում: Հիմնական պատճառը՝ մինչև ծնվելը կամ վաղ մանկական հասակում գլխուղեղի որոշակի հատվածի վնասումն է: ՄՈՒԿ-ի առանձնահատկությունը դրսևորվում է նրանում, որ մկանները պարալիզացված չեն, գլխուղեղի վնասվածքը շարունակական զարգացման բնույթ չի կրում, սակայն տարիքի հետ դառնում է առավել ակնհայտ: Այս խնդիրների լուծմանը պետք է անդրադառնալ վաղ տարիքից: ՄՈՒԿ ունեցող երեխաներն ունեն առողջական և կրթական լուրջ խնդիրներ հասարակության մեջ ներառման հարցում: Մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխանեի առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային կենտրոնը կհանդիսանա ինչպես ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների ֆիզիկական-հոգեկան վիճակի բարելավման, այնպես էլ՝ սոցիալ-կրթական ադապտացիայի և հասարակության մեջ ներառման հարցում վերականգնողական ծառայությունների, թերապիաների և մեթոդների նոր մոտեցում:

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի կառավարությունը որոշ կարևոր բարեփոխումներ է ձեռնարկում, որոնք ուղղված են երեխաների իրավունքների պաշտպանությանը, սոցիալական ներառմանը: Դրանց թվում են պետական հատուկ հաստատություններում երեխաների թվի նվազեցման, այդ երեխաներին իրենց ընտանիքներ վերադարձնելու, համայնքահեն ծառայությունների և այլ միջոցներով ընտանիքներին աջակցելուն ուղղված միջոցառումները, մի գործընթաց, որը հայտնի է որպես բեռնաթափում։ Ծառայությունները հաստատություններից համայնքներ տեղափոխելու համակարգային բարեփոխումը, ինքնըստինքյան, միտված է բոլոր երեխաների, այդ թվում հաշմանդամություն ունեցող` իրենց համայնքներում ապրելու, սովորելու և բնականոն վերականգնողական ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունների հասանելիությանը:

Ընդ որում, համաձայն ՀՀ Կառավարության 2017-2022թթ.-ների ծրագրի, տրված է մինչև 2019 թվականի ավարտն իրականացնել հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին տրամադրվող վերականգնողական ծառայությունների պատվիրակում համապատասխան ծառայություններ տրամադրող կազմակերպություններին։ Այս փաստը յուրահատուկ ուղերձ է Հայաստանում գործող և նորաստեղծ վերականգնողական հաստատություններին, բեռնաթափման գործընթացում ներգրավված կառույցներին, որոնք պետք է քայլեր ձեռնարկեն, որպեսզի ներկայումս հատուկ հաստատություններում ապրող և այդպիսի հաստատություններ տեղափոխվելու վտանգի տակ գտնվող բոլոր երեխաների համար հավասարապես առաջնահերթություն համարվի ընտանեկան խնամքը՝  միաժամանակ ապահովելով նաև որակյալ համայնքային ծառայություններ, առանց խտրականության:

Այս առումով, մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոնը հատուկ հաստատությունների փոխարեն կհանդիսանա  որպես օրինաչափ (ընդորում՝ ներդրումային) տարբերակ։ Մյուս կողմից, համայնքային այլընտրանքների զարգացումն առաջնահերթություն դարձնելով, այսպես հատուկ հաստատություններից շարունակական կախվածության մեջ մնալու ռիսկերի նվազեցումը կապահովի երեխաների, հատկապես հաշմանդամություն ունեցող երեխաների` ընտանիքներում ապրելու իրավունքը:

            ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

Դեռևս 2008 թվականին հիմնադրված «ԷԽՈ» հասարակական կազմակերպությունը օժանդակում է մանկական ուղեղային կաթված ունեցող շուրջ 200 երեխաների տրամադրելով նրանց սայլակներ, քայլակներ, խնամքի պարագաներ և անհրաժեշտ այլ օժանդակ սարքավորումներ: Այս անհրաժեշտ պարագաները նպաստում են մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների սոցիալ-առողջական, կրթական ներառմանը և վերականգնմանը, ինչպես նաև նվազեցնում են ՄՈՒԿ-ի երկրորդական բարդությունները։

ՄՈՒԿ ունեցող երեխայի աճին զուգահեռ երկրորդական տարբեր առողջական խնդիրներ են զարգանում, և նպատակը դրանք
կանխելն է: Երկրորդական բարդությունների թվում է երեխայի կեցվածքի սխալ զարգացումը, որն ինքնըստինքյան, արդեն կարող է առաջացնել ողնաշարի, ներքին օրգանների խնդիրներ, ուստի խնդրի վաղ բացահայտումը և վաղաժամ լուծումը խիստ անհրաժեշտություն է։

10-ամյա գործունեության արդյունքում, փորձառությունը և Ժամանակի հրամայականը ուղղակիորեն հիմք հանդիսացան երկուստեք խնդիրների լուծման ուղղված առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների մատուցման կենտրոնի, որն իր գործառույթներով կարող է միաժամանակյա իրականացնել թե´ առողջական, թե´ կրթական ծրագրեր՝ ներգրավելով նաև ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների ծնողներին, բարձրացնելով նրանց իրազեկվածությունը թերապևտիկ մեթոդների կիրառման վերաբերյալ, անմիջական մասնակցություն ապահովելով գործընթացներին։

Այն մի նոր միջավայր կհանդիսանա, ուր ազգային հենքի վրա, բայց պայմանավորված հաշմանդամության համամարդկային խնդրով, կմշակվեն և կկիրառվեն նորանոր առողջական-կրթական այլընտրանքային ժամանակակից մեթոդներ՝ ի նպաստ ՄՈՒԿ-ով պայմանավորված բարդությունների հաղթահարման և լուծման։ Ինչ խոսք, կենտրոնը յուրաքանչյուր հաշմանդամություն ունեցող երեխայի կձևավորի որպես հասարակության անդամ, որպես որոշակի ընդհանրական գիտակցության կրող և իր իսկ խնդրի հանգուցալուծող։

ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՎ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՂԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՍՏԵՂԾՈՒՄԸ

Մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոնը իր գործունեությամբ կլրացնի այն բացը, որն անմիջականորեն վերաբերում է ՀՀ-ում ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների ներառմանը, վերականգնմանը, միջավայրում մյուս երեխաների հետ հնարավորությունների հավասարեցմանը։

Կենտրոնում կմատուցվեն ծառայություններ՝ այլընտրանքային-ֆիզիոթերապևտիկ մեթոդներով, որը հանդիսանում է ոչ դեղորայքային մեթոդներով առողջական վերականգնման հիմքը։
Մասնագիտական բարձր որակավորում ունեցող բժիշկներով, միջին բժշկական անձնակազմով, նեղ մասնագիտական ուղղվածությամբ  համալրված աշխատանքային թիմի շնորհիվ հնարավորություն կընձեռվի ՄՈՒԿ ունեցող յուրաքանչյուր երեխայի համար կազմել անհատական-վերականգնողական բուժման պլան և իրականացնել այն: Կենտրոնում կմատուցվեն հետևյալ հիմնական ծառայությունները (ըստ պահանջի՝ զուգորդված այլընտրանքային ծառայություններով)․

  1. Ֆիզիոթերապևտիկ/Կինեզոթերապևտիկ վերականգնում,
  2. Ռեֆլեքսաբուժություն/Ասեղնաբուժություն,
  3. Նյարդաբանություն,
  4. Էրգոթերապիա/Մանր և խոշոր մոտորիկայի զարգացում,
  5. Ջրաբուժություն/Ջրային թերապիա,
  6. Սոցիալ-հոգեբանամանկավարժական աջակցություն,
  7. Օրթոպեդիկ պարագաների և անհրաժեշտ այլ օժանդակ սարքավորումների տրամադրում:

ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Այլընտրանքային առողջակրթական ծառայությունների ստեղծումը, որպես ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների ներառման և վերականգնման յուրօրինակ նորամուծություն կհանդիսանա ՀՀ-ում։  Այլընտրանքային այս մոտեցումը բացարձակապես կառուցված է ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների մասնակցային ներառման և հավասար հնարավորությունների ստեղծման վրա։ Ապագա կենտրոնը  նպատակ ունի դառնալու ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների կարողությունների, նրանց ներուժի բացահայտման գրավականը՝  համատեղ հաղթահարելով  նրանց առջև կանգնած ֆիզիկական և զգայական բազում խոչընդոտներ։

Ավելին, այս այլընտրանքային մոտեցումը ներառում է ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների  ծնողների կրթության և տեղեկատվության ապահովումը, նրանց ակտիվ մասնակցությունը երեխայի վերականգնողական գործընթացներին, քանի որ հենց հաշմանդամություն ունեցող երեխայի ծնողի ճիշտ կրթումն է նպաստում նրանց՝ հասարակության մեջ ժամ առաջ ներառմանը։ Անշուշտ, նման մոտեցման դեպքում ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների կյանքի որակի բարելավելումը կհանգեցնի ներքին ու արտաքին խոչընդոտների հաղթահարմանը, որոնք խանգարում են հասարակական կյանքում նրանց ներգրավմանը։

ՀԱՐԱՏԵՎՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՌԻՍԿԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

Մեր խորին համոզմամբ՝ զարգացող և դեռևս անկայուն համայնքային ծառայություններում հանրամատչելի և հասանելի ծառայությունների բացակայությունը՝ պայմանավորված  հաշմանդամություն ունեցող երեխաների տեղափոխմամբ, անվճար ծառայությունների մատուցմամբ, ինքնըստինքյան, շարունակում են լուրջ խնդիր հանդիսանալ հաշմանդամություն ունեցող երեխաների հասարակական-վերականգնողական ներառման առումով։ Եվ այս հանգամանքը, ընդհանուր առմամբ, իր հերթին ենթադրում է ներդնել ֆինանսական միջնորդության ճկունություն, ֆինանսական գործիքների բազմազանություն, մասնագետների բարձր արհեստավարժություն և ամենակարևորը՝ ֆինանսավորման նկատմամբ մրցակցային և արհեստավարժ պահանջարկ, ինչպես նաև մոտիվացիոն-ներդրումային նախագծերի առկայություն, քանի որ հակառակ դեպքում, այս բոլոր ջանքերն ու ներդրումները կլինեն ապարդյուն։

Կարելի է ասել, որ վերջին շրջանում բոլոր երկրներում, մասնավորապես ՀՀ-ում,  վերականգնողական կենտրոնների կողմից մատուցվող ծառայությունների  անհասանելիությունը՝ վճարովի լինելու հանգամանքով պայմանավորված, շարունակում է մնալ գերակա խնդիր։ Այս հաստատությունների   ֆինանսավորումը դառնում է է՛լ ավելի դժվար, քանի որ շատ հաճախ կախված է պետությունից, որն իհարկե, այդքան էլ խրախուսելի չէ:

Ներկայումս, անցումային դժվարություններով պայմանավորված՝ դոնոր կազմակերպությունների ենթակառուցվածքային ներդրումների հնարավորությունները, իսկ Հայաստանի համար նաև սփյուռքից առավելապես շահույթ չհետապնդող ֆինանսական ներհոսքը առավել պետք է ճշգրիտ ներառել նպատակային ելակետի համար: Այս տեսանկյունից Հայաստանում հասունացել է մասնավոր ներդրումների նկատմամբ մրցունակ դառնալու լրջագույն մարտահրավեր: Այս կարգի ահազանգ է բարձրացվել նաև ՀՀ կառավարության կողմից 2008 թ. կազմված ՀՀ պետություն-մասնավոր հատվածներ համագործակցության հայեցակարգում:

Այստեղ նշվում է, որ սեփական ենթակառուցվածքներն ընդլայնելու և արդիականացնելու հարցում Հայաստանը ստիպված է է՛լ ավելի մեծ չափով հենվել մասնավոր կապիտալի վրա, ինչը վերականգնողական կենտրոնների գործունեության և հարատևության իմաստով առավել հեռանկարային է և աջակցող պետական սեկտորին։

ՄՈՒԿ ունեցող երեխան կհաճախի կենտրոն ոչ միայն ապագայում գործածվեիք գիտելիքներ ստանալու, այլ սովորելու այն, ինչը պետք է այսօր: Նա կլինի մասնակիցը և բացահայտողը իր սեփական ներուժի, ուրախացողը իր իսկ արդյունքներով: Միայն այս դեպքում երեխան կզգա իր և կյանքի կապը, հետաքրքրված կլինի զարգանալու, նորը ճանաչելու և հմտություններ ձեռք բերելու  ցանկությամբ: Մասնագետները նույնպես պետք է լինեն կրթվող-զարգացող հասարակության համահունչ մասնիկը: Նրանք, անշուշտ, պետք է սովորեցնելով սովորեն և սովորելով սովորեցնեն: Եվ այս  մոտեցումն անշուշտ,  կունենա դրական արձագանք և կարձանագրի միտում ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների առողջակրթական որակի բարելավման գործում։

Այլընտրանքային առողջակրթական ծառայությունների մատուցման գաղափարը կհամախմբի մարդկանց, ովքեր կյանքում կայացել են անկախ հաշմանդամությունից՝ լրջմիտ մոտեցումների, գաղափարների շնորհիվ և իրենց ժամանակը, ֆինանսական միջոցներն ու հեղինակությունը կներդնեն ՄՈՒԿ ունեցող երեխաների զարգացման, նրանց համար նոր հեռանկարների ստեղծման գործում:

Այն, ինչ երեկ երազանք էր թվում, այսօր իրականություն կդառնա՝ շնորհիվ ստեղծարար հավատի գաղափարակից և գիտակից ներդրող գործընկերների և խելամիտ փոխհամագործակցության:

Մինչդեռ, Հայաստանում վերականգնողական կենտրոնները կանգնած են ներդրումային զարգացման երկարաժամկետ ռազմավարության որդեգրման խնդրի առջև: Ուստի, այսուհետ,  «ԷԽՈ» ՀԿ-ն, շրջադարձային վերափոխումներից ելնելով, նախաձեռնել է «Մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների առողջակրթական վերականգնման այլընտրանքային ծառայությունների կենտրոն» ներդրումային ծրագիրը, որը կապահովի ինչպես խոշոր, այնպես էլ դասական ներդրումային գործընթացներ, որոնք մատչելի կլինեն բոլոր իրավիճակներում:

Ներդրումների ռիսկայնության բարձր աստիճանը, իր հերթին, կառաջացնի ներդրումային բարձր զգոնություն, որի հետևանքով, գործարկվող մեխանիզմները անընդհատ կգտնվեն շարունակական զարգացման և կայունության ապահովման փուլում։

Մյուս կողմից, ներդրումային գործունեության ֆինանսավորման աղբյուրները բազմազան են՝ ներդրումային ձեռնարկություններ, պետության կողմից մասնակի սուբսիդավորում, համընդհանուր իրազեկման համալիր միջոցառումներ (բարեգործական համերգներ, երեկոներ, ֆլեշմոբեր և այլն), շահագրգիռ  ներդրող կառույցներ, կազմակերպություններ, ընդորում, ինքնաֆինասավորման մեխանիզմներ՝ ապահովելու համար ինքնուրույնություն և ֆինանսական կայունություն։

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.